Tanuki-Anime

Mała Akane Ousaki dorastała w bardzo nietypowym domu – podczas gdy większość rodziców ze świata anime to nieobecni pracoholicy albo małżeństwo dzielące obowiązki w dawnym stylu (matka zajmująca się domem i ojciec wracający wieczorami z biura), jej wylosowała się rodzina buntowników. Matka wbrew woli rodziców została fryzjerką, zaś ojciec strzeże domowego ogniska i śni o karierze gwiazdy rakugo, czyli tradycyjnego japońskiego monodramu o charakterze komediowym. Jednak ta specyficzna sztuka nie jest tak popularna jak kiedyś i żeby zyskać artystyczny i komercyjny sukces, trzeba zdobyć poklask mass mediów albo uzyskać odpowiednio wysoką rangę.

W pierwszym odcinku jesteśmy świadkami kluczowego okresu w życiu pana Ousakiego, bowiem przystępuje on do egzaminu na poziom shin'uchi, który powinien zagwarantować mu wspomnianą renomę i status społeczny. W trakcie jego występu Akane aż pieje z zachwytu, a i publiczność zdaje się zauroczona. Niestety, mistrz Isshou Arakawa, jedna z najbardziej szanowanych person w tym zawodzie, pojawia się na scenie i bez ceregieli ogłasza, że żaden z kandydatów nie spełnia standardów prawdziwego rakugo i wszyscy powinni dać sobie spokój ze sztuką. Ten werdykt nie tylko niszczy artystyczne marzenia Tohru Ousakiego, ale ma decydujący wpływ na los jego córki. Od tego momentu Akane szkoli się u mistrza Shigumy Arakawy („Arakawa” oznacza tu rodzaj akademii, a nie rzeczywiste nazwisko), dawnego nauczyciela Ousakiego­‑seniora, by w przyszłości stać się rasową rakugoką, pomścić ojca i dowieść wartości swojej rodziny. Mija kilka lat i Akane jest gotowa rozpocząć karierę profesjonalnej artystki scenicznej.

Pamiętam, że przed rozpoczęciem emisji Akane­‑banashi pojawiały się informacje, iż zapowiada się jeden z faworytów sezonu. Oczywiście seria nie mogła się równać z oczekiwaniami wobec Atelier Szpiczastych Kapeluszy, ale zdecydowanie przypominam sobie opowieści o potencjalnym hicie. Według mnie to anime jak najbardziej się broni, jednak odnoszę wrażenie, że wśród miłośników gatunku dominują „tylko” umiarkowanie optymistyczne reakcje. Jest to jeden z tych specyficznych przypadków, kiedy nie podzielam zarzutów sceptyków, natomiast wydaje mi się, że rozumiem, dlaczego to anime nie stało się przebojem.

Uważam, iż najbardziej kontrowersyjny punkt całej serii stanowi jej przynależność gatunkowa. Być może podświadomość podpowiada wam, że chociaż jest to opowieść o aktorach, zarys fabularny zdaje się mieć korzenie w innym kinie niż historia obyczajowa. Zapatrzona w ojca córka, milczący, nieosiągalny wróg, który niszczy dziecięcą sielankę, poszukiwania wsparcia u dobrotliwego mistrza, lata treningu, chęć zdobycia najwyższego odznaczenia przez niezbyt doświadczonego, ale zmotywowanego protagonistę… Myślę, że nie będzie to teoria szokująca, gdy stwierdzę, że mangaka stworzył opowieść o scenicznej rywalizacji tym razem ubranej w shounenowe szatki. Według mnie to właśnie źródło niezadowolenia lub przynajmniej lekkiego rozczarowania części publiki – ani to offowa opowieść o japońskich artystach rodem z Dryfujących trzcin, ani rasowy przedstawiciel historii o nastolatkach, które muszą wziąć sprawy w swoje ręce. Akane­‑banashi cały czas balansuje pomiędzy tymi dwoma rodzajami kina, do tego nieraz rekonstruując schematy. Z tego powodu już na tym etapie recenzji uprzedzam, że jeżeli oczekujecie czysto gatunkowej rozrywki, to istnieje spore ryzyko, że nie będziecie usatysfakcjonowani. Ja dałem szansę tej artystycznej hybrydzie i zdecydowanie nie żałuję mimo kilku pomniejszych problemów.

Choć konflikt i motywy nawiązują do shounenów, scenariusz nadaje tym uroczym stereotypom bardziej obyczajowe rysy, przypominając nam, że życie to niekoniecznie walka z pierwotnym złem. Przede wszystkim, Akane nie jest jakąś epicką figurą lub wybranką bogów, a zaskakująco prostą dziewczyną, która chce przywrócić ojcu dobre imię. Ogromna w tym zasługa pierwszego odcinka. Tam właśnie położono fundamenty ukazujące Akane jako charakterne dziecko, a później równie hardą licealistkę. Co więcej, reżyser i scenarzysta wykonali wspaniałą robotę, kreując Tohru Ousakiego. W kilkanaście minut udało się nakreślić figurę cierpliwego, kochającego męża i ojca, który pomimo wielkiego zmęczenia wciąż myśli o bliskich i marzy by dla nich sięgnąć gwiazd. Może dziwić, dlaczego do tej nie za dużej roli zatrudniono tak znanego seiyuu jak Jun Fukuyama (Lelouch Lamperouge w Code Geass, Kraft Lawrence w Spice and Wolf), jednak finał pierwszego odcinka dostarcza satysfakcjonującej odpowiedzi. Ponieważ udało się tak dobrze ukazać szlachetność bohatera, jego klęska wybrzmiewa szczególnie mocno. Echa tej porażki kołatały się w mojej świadomości przez cały sezon, nie pozwalając mi zapomnieć, skąd ta wieloletnia determinacja Akane.

Motyw nieudanych marzeń zderza się tu z brutalną prozą życia, ale znów – bez sensacyjnych akcentów. Po nieudanej karierze artystycznej Tohru Ousaki po prostu chowa rekwizyty i znajduje pracę jako handlowiec. Choć scenariusz mógłby być nieco subtelniejszy (ojciec Akane rezygnuje z podniosłej i poetyckiej pracy, by zajmować się… sprzedażą betonu), to mimo wszystko ukazuje to, co najważniejsze. W domu państwa Ousaki nareszcie zapanował dobrobyt, a dalsza rodzina chwali Tohru, że w końcu „wziął się do porządnej roboty”. Jego żona okazuje mu więcej zrozumienia, ale chyba jedynie Akane odczuwa bolesne położenie ojca – to nie jest sensacyjna klęska, tylko ostateczna rezygnacja z czegoś, co się kocha, by przywdziać elegancki garnitur w zamiar za stałą pensję i dziesięć dni urlopu rocznie.

Seria twardo stąpa po ziemi, zatem choć bój będzie to zażarty, jego reguły są pokazane w realistycznej formie. Akane zostaje przyjęta przez Shigumę Arakawę, który na szczęście postępuje z nią po ludzku. To znaczy, z jednej strony nie zniechęca dziewczyny i nie traktuje jej szczerych chęci z typowym dla niektórych mistrzów protekcjonalizmem. Z drugiej zaś ani nie czyni z niej swojego „narzędzia zemsty” (w końcu klęska Tohru to nie tylko porażka ucznia, ale i nauczyciela), ani nie każe jej rzucić wszystkiego w imię sztuki. Przeciwnie – Akane jest w ostatniej klasie liceum i pod groźbą zakończenia artystycznej edukacji musi mieć w miarę przyzwoite stopnie. To zresztą wprowadza jeden z moich ulubionych wątków, mianowicie konfrontację głównej bohaterki ze szkolną pedagog. Dla niewtajemniczonych, w Japonii uczniowie deklarują pod koniec liceum jakie mają plany zawodowe. Możecie sobie wyobrazić zdumienie nauczycielki, gdy przeciętna w nauce dziewczyna zamieszcza w formularzu chęć występów w szacownym, ale niezbyt modnym rakugo. Następujący po tym wydarzeniu spór światopoglądowy można przełożyć na narrację całego serialu, czyli dość nietypowy bunt młodzieży, która chce być bardziej staroświecka niż pokolenie jej rodziców. Towarzyszymy przecież nie najmniejszemu gronu młodych ludzi, którzy pragną zostać artystami, a ich publika to głównie osoby starsze. To właśnie ten pokoleniowy „środek” zdaje się traktować przeszłość z najmniejszym szacunkiem. Jest to dla mnie wątek dość osobisty, bo w świecie opery (mojej ulubionej gałęzi sztuki) nieraz doświadczam, że to właśnie milenialsi i zetki chętniej powielają opinie sprzed 70­‑100 lat. Ta artystyczna restauracja światopoglądowa towarzyszy nam przez większość serii. Co zresztą nie pomaga w wyjściu poza kulturowy margines: Akane i jej koledzy z akademii rakugo występują zwykle w świetlicach albo odpowiednikach naszych domów kultury i przez większość serii czuć nietypowy dla anime klimat prowincjonalności oraz skromnych zasobów finansowych środowiska.

Jednocześnie wprowadzenie młodego pokolenia dobrze demonstruje, że nowi gracze próbują wnieść tę nieco zapomnianą sztukę w dzisiejsze czasy. Bardzo podoba mi się, jak serial łączy tradycję z postępem. Co więcej, nie wszystkie eksperymenty budzą zachwyt szacownych mistrzów, ale też nikt nie wstrzymuje pionierów, bowiem nawet najbardziej kontrowersyjne próby mogą okazać się komercyjnym sukcesem, którego całe rakugo ewidentnie potrzebuje.

Wspomniałem o metodach, więc chciałbym jeszcze pochwalić w moim odczuciu bardzo rozsądne wypośrodkowanie prezentacji procesu nauki Akane. Dzięki temu, że bohaterka zaliczyła najbardziej podstawowy trening „poza ekranem”, nie tracimy czasu na wyjaśnienie wielu elementów, które większość z nas zrozumie intuicyjnie. Pojawiają się za to rady i wskazówki dotyczące występów i budowania monodramu, i bazując na własnych przygodach z teatrem, mogę powiedzieć, że to prawdziwe, na co dzień wykorzystywane sztuczki. Jest nawet bardzo ciekawy pokaz międzynarodowych reguł, które znamy z europejskich scen, zaś w jednym odcinku omawiają trudną technikę, którą miłośnicy opery znają pod nazwą sillabato (nie znalazłem polskiej nazwy, to szybkie deklamowanie sylab). Mogę sobie wyobrazić, że moment, w którym Akane recytuje tekst z użyciem tego rodzaju formuły będzie dla niektórych najbardziej interesującym punktem serii. Swoją drogą, jeżeli kogoś zaciekawiło sillabato, to polecam serdecznie duet Aspetta, aspetta z Don Pasquale’a, najlepiej w wykonaniu Enzo Dary i Alessandro Corbelliego.

Mimo to nie zapomniano i o tej shounenowej stronie anime. Poza wspomnianymi relacjami wśród Akane i jej przyjaciół, jesteśmy świadkami iście epickich występów. Co zdolniejsi rakugocy potrafią niemalże przywoływać postacie, o których opowiadają, publiczność bywa dosłownie „oczarowywana” spektaklem, a punkty kulminacyjne miejscami przypominają ostateczne ataki z bitewniaków. Kilkukrotnie natrafiłem na krytykę tego elementu i… ja też bym wolał bardziej konwencjonalne występy. Jednak ze względu na to, że od początku zaakceptowałem ten shounenowy szkielet fabularny, nie będę zbyt mocno marudzić.

Chcę za to pochwalić bardzo ciekawy pomysł na wielki konkurs, który rozgrywa się w drugiej połowie serii. Nie będę opowiadać o samym wydarzeniu, bo byłby to duży spojler, zaprezentuję jedynie pewne znane konwencje. Po pierwsze, to w zasadzie kamień węgielny shounenów – turniej, w którym protagonistka toczy walki, wygrywa kolejne kategorie i chce sięgnąć po nagrodę pozwalającą dotrzeć na szczyt (kto wie, czy nie za szybko?). Co więcej, jej rywale to bardzo ciekawe połączenie rozrywkowych schematów i współczesnej opowieści obyczajowej. Poznajemy popularną seiyuu, która może pochwalić się komercyjnym sukcesem, ale nie czuje się spełniona jako artystka. Innym rywalem jest bezczelny i balansujący na granicy reguł popularny wśród młodych pań rakugoka, który lubi unowocześniać starodawne skecze, opowiadając je współczesną manierą. No i po trzecie, ukazano tu kilka relacji typowych dla shounena, które mogą mieć znaczenie w drugim sezonie (na szczęście już ogłoszonym).

Oczywiście, nie twierdzę, że seria jest pozbawiona wad. Jak wspomniałem, nie każdego przekona mieszanka stylów i pomimo całego mojego entuzjazmu nie jestem fanem kilku rozwiązań. Nie przekonują mnie również wszystkie wątki z pierwszej połowy sezonu (druga według mnie prezentuje o wiele lepszy poziom), ale może to wynikać z dość nudnawej ekipy z akademii rakugo. O ile mistrz Shiguma to ciekawy, wieloznaczny bohater, o tyle towarzyszący Akane koledzy już mnie nie przekonali. Zdarza się też kilka dziwnych rozwiązań i uproszczeń (jak choćby wspomniany symbolizm ze zmianą zawodu u Tohru Ousakiego).

Jednak jestem gotów dużo wybaczyć ze względu na finał – nie uznałbym tego serialu za najlepsze anime sezonu, ale zakończenie w moim odczuciu wygrywa (choć bezspojlerowo dodam, że jeden drobiazg mnie drażni). By nie opowiedzieć za dużo, wspomnę jedynie, że reżyser i scenarzysta bardzo sprytnie bawią się z naszymi oczekiwaniami, zaś spora część konkluzji świadomie rezygnuje z typowych dla shounenów klisz, oddając ostatnie słowo bardziej obyczajowym akcentom.

Od strony technicznej anime prezentuje się bardzo dobrze. Seria ma dość specyficzny styl łączący shounenowy szybki montaż z dużą ilością scen skupionych wyłącznie na rakugokach – wówczas kadry pozwalają nam śledzić artystę i jego występ, skutecznie budując napięcie w trakcie spektaklu. Mimo pojedynków i rywalizacji, anime częściej decyduje się na bardziej stateczne tempo, celebrując chwilę i pozwalając nam zrozumieć postaci. Są też fajne szczegóły, na przykład w pierwszym odcinku, gdy Akane trafia do szkolnego pedagoga, bo doniósł na nią inny dzieciak, przez ułamek sekundy na drugim planie pokazano nam, że dzieciak ewidentnie udaje płacz, by wpakować bohaterkę w kłopoty. Aczkolwiek ukazano to bardzo nienachalnie. Ogólnie, nie jest to graficzny szczyt sezonu, ale moim zdaniem więcej niż solidny poziom. Muzyka brzmi przyzwoicie i dobrze komponuje się z całością, choć do soundtracku nie mam zamiaru wracać. Natomiast świetnie spisali się seiyuu. Jak wieść internetowa niesie, aktorzy starannie przestudiowali temat rakugo i przed rozpoczęciem prac przygotowywali oraz prezentowali monodramy, by lepiej zrozumieć tę nietypową formę ekspresji. Jako Akane usłyszeliśmy stosunkowo nowy głos w branży, Annę Nagase (pierwsza duża rola w 2022 roku, jako Ushio Kofune w Tajemnicy wyspy, później m.in. Natsuko Hirose w Zenshuu i Koyuki Hikawa w Koori no Jouheki). Towarzyszą jej bardzo doświadczeni koledzy – Masaki Terasoma (Kiroranke w Golden Kamuy, Yuugo Tennouji w Steins; Gate) jako mistrz Shiguma, Akio Ootsuka (Shunsui w Bleach, Wamuu w JoJo Bizarre Adventure) jako mistrz Issho, kolega z akademii Akane, Koguma trafił pod opiekę znanego Chiakiego Kobayashiego (Stark we Frieren. U kresu drogi, Mash w Mashle), zaś krótka acz niełatwa rola aktorki próbującej swych sił w rakugo przypadła sławnej Rie Takahashi (Emilia w Re: Zero, Tomo w Tomo­‑chan wa Onnanoko!). Na tym lista sław się nie kończy, ale myślę, że to wystarczy, by zapewnić, że aktorsko serial prezentuje się kapitalnie.

Cóż, nawet po tym całym spisie pochwał żywię mocne przekonanie, że to nie jest seria dla każdego. Miłośnicy rakugo mogą być zirytowani zbyt lekkim traktowaniem tego wątku i zgrzytać zębami z powodu shounenowej maniery. Myślę, że istnieje też grono, które po przedstawieniu nam charakternej protagonistki oczekiwało bardziej sensacyjnej historii. Szczerze mówiąc – bardzo dobrze ich rozumiem. To, że ja jestem zadowolony z artystycznego kierunku, niekoniecznie oznacza, że każdy będzie się przy niej dobrze bawił. Mimo wszystko, polecam dać chociaż szansę, bo jest to uroczy powiew świeżości znajdujący się na przecięciu niezbyt kompatybilnych gatunków.